533 728 335

Metody oceny insulinooporności

Metody oceny insulinoopornościInsulinooporność to coraz częściej występująca przypadłość, która współistnieje z niektórymi schorzeniami przewlekłymi, może także poprzedzać rozwój tych schorzeń. Wczesne zdiagnozowanie insulinooporności może zatem stanowić istotny element profilaktyki licznych schorzeń. Istnieją objawy, których wystąpienie może sugerować obecność insulinooporności, jednak takie pośrednie metody diagnostyczne nie pozwalają na postawienie ostatecznej diagnozy. W tym celu konieczne jest wykonanie określonych testów diagnostycznych. Jakich?

Insulinooporność – skąd się bierze?

Insulinooporność to brak wrażliwości komórek na działanie insuliny. Stanowi temu towarzyszy prawidłowy lub podwyższony poziom insuliny we krwi. Zmniejszenie wrażliwości komórek na działanie hormonu wynika ze stałej stymulacji trzustki do syntezy insuliny i jej długotrwałego oddziaływania na komórki. Gdy insulina działa długotrwale na komórki, te stają się coraz mniej wrażliwe, co uniemożliwia pobieranie glukozy jako źródła energii i sprzyja rozwojowi hiperglikemii, czyli podwyższonego poziomu glukozy we krwi.

Wyróżnia się insulinooporność obwodową oraz wątrobową. Ta pierwsza rozwija się w efekcie nadmiernego spożycia cukru, co stale stymuluje trzustkę do wydzielania insuliny. Istotną przyczyną rozwoju insulinooporności obwodowej jest także otyłość – skumulowana w nadmiarze tkanka tłuszczowa syntetyzuje hormony i inne związki aktywne, które nasilają insulinooporność. Inne przyczyny to występowanie takich zaburzeń hormonalnych jak nadczynność tarczycy, zespół Cushinga, akromegalia czy hiperprolaktynemia. Insulinooporności obwodowej oraz nadwadze towarzyszy syntetyzowanie związków docierających do wątroby i wykazujących toksyczny wpływ na komórki wątroby. Prowadzi to do rozwoju tzw. insulinooporności wątrobowej, której towarzyszy wzrost syntezy glukozy i rozwój hiperglikemii, a także zaburzeń lipidowych. Im większy poziom glukozy, tym silniejsza synteza insuliny – a to z jednej strony nasila insulinooporność, a z drugiej – kumulowanie tkanki tłuszczowej.

Objawy insulinooporności – co powinno zaniepokoić?

Insulinooporność rozwija się stopniowo, a objawy jej towarzyszące mogą pojawiać się jeden po drugim. Nie są to charakterystyczne symptomy, które przypisać można wyłącznie temu zaburzeniu. Jednym z najczęstszych symptomów towarzyszących insulinooporności jest otyłość, zwłaszcza typu brzusznego. Nadmiarowe kilogramy mogą być zarówno konsekwencją, jak i przyczyną insulinooporności. Inne symptomy mogące sugerować występowanie insulinooporności to przede wszystkim:

Zaobserwowanie u siebie tego typu objawów z pewnością powinno skłonić do konsultacji z lekarzem czy dietetykiem. Wówczas konieczne będzie wykonanie badań laboratoryjnych. Ale na przeprowadzenie diagnostyki w kierunku insulinooporności powinny zdecydować się także te osoby, które nie zauważają u siebie objawów insulinooporności, ale są w grupie ryzyka. Mowa o osobach, w rodzinie których występowała cukrzyca typu 2, nadciśnienie, otyłość czy zespół metaboliczny.

Diagnostyka insulinooporności

Metody diagnozowania insulinooporności można podzielić na metody pośrednie i bezpośrednie. Te pierwsze polegają na wykonaniu oznaczenia na czczo poziomu glukozy oraz insuliny. Poziom insuliny na czczo nie powinien przekraczać 10 mIU/ ml, zaś glukozy – od 70 do 99 mg/ dl (czyli 3,9 – 5,5 mmol/ l). Pomocne może okazać się także oznaczanie poziomu C – peptydu; peptyd ten wydzielany jest w jednakowych ilościach jak insulina, stanowi zatem pośredni marker syntezy tego hormonu trzustkowego. Oznaczanie na czczo insuliny oraz C – peptydu może stanowić odzwierciedlenie wrażliwości tkanek na insulinę, ale tylko wtedy, gdy zachowana jest czynność wydzielnicza trzustki. Gdy insulinooporność narasta, wówczas utrzymującej się hiperglikemii towarzyszy nasilona czynność wydzielnicza trzustki, prowadząca ostatecznie do postępującego uszkodzenia narządu. Wtedy synteza insuliny zaczyna stopniowo spadać i wówczas poziom insuliny i C – peptydu na czczo nie koreluje z insulinoopornością komórek.

W celu pośredniego zdiagnozowania insulinooporności często oznaczany jest tzw. wskaźnik HOMA – IR. Do jego obliczenia potrzebne jest oznaczenie poziomu glukozy oraz insuliny na czczo, a stosowane wzory to:

HOMA-IR = (Ins [µj./ml] × Gl [mmol/l]) / 22,5
HOMA-IR = (Ins [µj./ml] × Gl [mg/dl]) / 405

U osób z prawidłową wrażliwością komórek na insulinę wskaźnik HOMA przyjmuje wartości około 1, zaś u chorych na insulinooporność uzyskiwane są wyniki powyżej 2,5.

Bezpośrednie metody diagnozowania insulinooporności wymagają podania pacjentowi insuliny w celu oszacowania reakcji organizmu na hormon. Za złoty standard w diagnozowaniu insulinooporności uznaje się tzw. klamrę euglikemiczną. Badanie to polega na oznaczaniu poziomu glukozy potrzebnej do utrzymania stałej glikemii w warunkach dożylnego podawania insuliny. Wlew insuliny trwa 120 minut i podawany jest ze stałą szybkością tak, aby stężenie hormonu we krwi wynosiło około 100 µj./ml. W warunkach tak wywołanej hiperglikemii zahamowana zostaje trzustkowa synteza insuliny. Jednocześnie wykonywany jest wlew glukozy ze zmienną szybkością, czemu towarzyszy oznaczanie glikemii co 5 minut. U osoby zdrowej szybkość wlewu glukozy równa jest szybkości jej wychwytu przez komórki. U osób z insulinoopornością zużycie glukozy jest mniejsze, a szybkość wlewu glukozy to poniżej 4,7 – 4,9 mg/ min/ kg.

insulinoopornośćKolejną metodą bezpośredniej diagnostyki insulinooporności jest test tolerancji insuliny. Badanie polega na jednorazowym podaniu insuliny dożylnie w dawce 0,1 j./ kg m. c. i wykonaniu pomiarów stężenia glukozy we krwi. U osób zdrowych spadek poziomu glukozy sięga 50%, zaś u chorych z insulinoopornością spadek glikemii jest nieznaczny.

 

Profilaktyka i leczenie insulinooporności – przede wszystkim dieta

Zarówno w zapobieganiu, jak i terapii insulinooporności najistotniejsze znaczenie ma dieta. Zmiana stylu życia na zdrowszy jest koniecznym warunkiem leczenia insulinooporności – i dopiero wówczas, gdy taka strategia nie przyniesie efektów włączane są leki. Najskuteczniejsza jest taka dieta, która umożliwia normalizowanie poziomu glukozy i insuliny we krwi – czyli dieta niskowęglowodanowa. Ograniczenie spożycia węglowodanów i zwiększenie podaży tłuszczów pozwala na redukcję masy ciała, zwiększenie wrażliwości komórek na działania insuliny oraz zminimalizowanie ryzyka rozwoju takich chorób przewlekłych jak cukrzyca typu 2 czy choroby serca.

W mojej opinii najbardziej godną polecenia jest dieta ketogeniczna, która – jak pokazują liczne badania kliniczne – doskonale sprawdza się jako dieta w insulinooporności. Stosowanie takiej diety pozwala przywrócić odpowiednie wartości parametrów glukozowo – insulinowych, a u chorych na cukrzycę umożliwia nawet zredukowanie dawek leków lub ich całkowite wyeliminowanie.

Call Now Button